Verslag thema-avond: van idee naar therapie voor HCHWA-D

Waarom dit thema?

De afgelopen weken was er een storm van aandacht in de media voor Thomas de Vlaam, die met zijn nieuwe bedrijf Amylon op zoek is naar een medicijn tegen HCHWA-D. Hij vertelde op deze thema-avond, samen met dr. Willeke de Roon,  over hun zoektocht.

Thomas is een aantal jaar werkzaam geweest bij ProQR, een bedrijf gevestigd in Leiden dat zich focust op het ontwikkelen van medicijnen voor zeldzame ziekten. Hier kwam hij op het idee om een methode genaamd exon skipping toe te passen voor HCHWA-D. Tijdens een meeting met het LUMC ontmoette hij Willeke. Zij bleek precies hetzelfde idee te hebben. Daarop besloten zij hun krachten te bundelen.

Wat is exon skipping?

Willeke trapte de avond af door uit te leggen wat exon skipping inhoudt. De hersenbloedingen die voorkomen bij HCHWA-D zijn een gevolg van het APP-eiwit. Het ‘recept’ voor het aanmaken van dit eiwit ligt in het DNA. Dat recept kun je zien zoals een recept voor een gerecht: een reeks van letters gecombineerd in een volgorde die logische woorden en zinnen vormt. Bij dragers van het HCHWA-D gen zit er een foutje in dit ‘recept’, een verkeerd woord in de reeks, waardoor het eiwit niet op de normale manier wordt aangemaakt. Met exon skipping wordt geprobeerd dat woord uit de reeks te halen. Er wordt een stukje uit gehaald en de rest van de reeks wordt weer ‘aan elkaar geplakt’, waardoor het APP-eiwit anders wordt aangemaakt. Dit zou uiteindelijk (verdere) ophoping van het eiwit in de hersenen kunnen voorkomen.

Hoe kan een idee leiden tot een medicijn dat je bij de apotheek kunt halen?

Thomas werkt met zijn bedrijf Amylon aan het vinden van investeerders voor het onderzoek naar exon skipping bij HCHWA-D. Tijdens de thema-avond vertelde hij over de stappen die de Nederlandse regering vereist tussen het ontstaan van het idee en het brengen van een medicijn op de markt:

Fase 1:

Het ontstaan van het idee, duurt meestal tussen de 2 en 3 jaar. Deze fase bestaat uit theorie: op basis van bijvoorbeeld eerdere onderzoeken naar de techniek bedenken of jouw idee zou kunnen werken. Veel van deze ideeën ontstaan binnen academische instellingen, andere bij biotech bedrijven (zoals ProQR).

Fase 2:

Als fase 1 succesvol doorlopen is, volgt fase 2: de preklinische fase. Tijdens deze fase wordt het medicijn in het laboratorium, op cellen, getest. Daarbij worden de volgende vragen onderzocht:

  • Kan het medicijn geproduceerd worden?
  • Is het giftig?
  • Kunnen we het verbeteren?
  • Is het innovatief?

Als fase 2 succesvol doorlopen wordt en het blijkt een innovatief idee, iets dat nog niet eerder is bedacht, kan een patent aangevraagd worden. Dit patent betekent dat het idee voor 20 jaar alleen van jou is. Vanaf dat moment gaat de tijd dus tikken om het medicijn op de markt te brengen.

Fase 3:

Tijdens fase 3 wordt het idee, dat werkte op celniveau, opgeschaald naar muizenonderzoek. Een medicijn dat werkzaam is op een klein niveau als een cel, kan een ander effect hebben op de grotere schaal van een levend wezen. Tijdens deze fase worden opnieuw een aantal vragen onderzocht:

  • Kunnen we het produceren? Duurt de productie niet te lang?
  • Is het giftig?
  • Kunnen we het verbeteren?
  • Werkt het?
  • Hoe werkt het?

Fase 4:

Als het idee overeind blijft na het muizenonderzoek, wordt het onderzoek voortgezet bij apen. Apen lijken qua DNA en ontwikkeling het meest op mensen. De volgende vragen komen in deze fase aan bod:

  • Kunnen we het produceren?
  • Is het giftig?
  • Hoeveel van het medicijn kunnen we geven?
  • Hoe vaak kunnen we het medicijn geven?
  • Zijn er bijwerkingen?

Deze fase duurt zo’n 3 tot 5 jaar gebruikelijk en betreft ‘grote studies’.  De overheid hecht veel waarde aan deze fase, omdat er aangetoond moet zijn dat het medicijn niet gevaarlijk is voor mensen.

Fase 5:

Als het middel in alle bovenstaande fasen overeind blijft, gaat het onderzoek de klinische fase in. In deze fase wordt het medicijn toegediend aan gezonde vrijwilligers en worden opnieuw een aantal vragen onderzocht:

  • Is het veilig?
  • Hoeveel van het medicijn kan er gegeven worden?
  • Hoe vaak kan het gegeven worden?
  • Zijn er bijwerkingen?

Fase 6:

Als het middel bij gezonde vrijwilligers veilig toepasbaar blijkt, wordt het getest op een klein aantal patiënten. Ook in deze fases wordt gekeken naar:

  • Is het veilig?
  • Hoeveel van het medicijn kan er gegeven worden?
  • Hoe vaak kan het gegeven worden?
  • Zijn er bijwerkingen?

En:

  • Werkt het?

Fase 7:

In de laatste fase wordt het middel toegediend aan grote groepen patiënten, in de vorm van een langdurige behandeling (3 tot 5 jaar). De belangrijkste vraag in deze fase is of het middel doet wat het moet doen.

Wat betekent dit voor exon skipping als oplossing voor HCHWA-D?

De weg zoals hierboven beschreven is de gebruikelijke weg voor ziekten die veelvoorkomend zijn. Thomas vertelde dat er over dit proces voor zeldzame (wees-)ziekten een discussie gaande is tussen industrie en overheid. De tijdlijn van deze stappen, plus de hoeveelheid vereiste deelnemers aan de klinische fasen, zouden voor deze onderzoeken niet haalbaar zijn. Mogelijk kan het proces dus verkort worden.

Wat betreft exon skipping: de preklinische fase, het onderzoek in het lab op celniveau, is succesvol afgerond. Dat betekent dat het onderzoek de volgende fase in gaat, het muizenonderzoek. Het onderzoek bevindt zich dus nog in een vroege fase. De resultaten in het lab waren veelbelovend, maar er is nog een lange weg te gaan. Er lopen gelijktijdig onderzoeken naar het verloop van HCHWA-D, want áls een werkend middel op de markt komt, moet ook duidelijk zijn op welk moment in het ziekteproces ingezet moet worden. Helaas kan er niet worden voorspeld of en wanneer een werkend medicijn beschikbaar is.

Wat kun jij doen?

Meedoen aan onderzoek! In samenwerking met het LUMC is de Vereniging HCHWA-D bezig met het oprichten van een zogenaamd onderzoeksloket. Dit team gaat zich bezig houden met het verzamelen van informatie over lopende onderzoeken en zal adviezen uitbrengen over aan welke onderzoeken deel te nemen. Voor meer informatie hierover, houdt onze website of facebook in de gaten of schrijf u in voor onze nieuwsbrief. Daarin vindt u elke editie een overzicht van onderzoeken waaraan u deel kunt nemen.

This entry was posted in Geen categorie. Bookmark the permalink.

Comments are closed.